VBScript Sabitleri
Bir sabit, anlamlı isim ve numaraların saklandığı yerlerdir ve değerleri asla değişmez.
Sabit oluşturmak
"const" ifadesi ile sabit değerler oluşturulabilir ve bunlara nümerik veya string değerler atanabilir;
Const BenimString = "Bu benim string'imdir."
Const Yas = 22
Çift tırnak içindeki değerler, string değer olarak kabul edilir. Eğer bir tarih tanımlaması yapmak istiyorsak # işaretleri arasında, tarihi deklare etmeliyiz.
Const Dogumgunum = #24-2-1988#
Hangi dille olursa olsun program yazarken hata yapmak kaçınılmaz bir kuraldır. Dolayısıyla kullandığınız programlama dili hatalarınızı kolayca yakalamanıza imkan vermelidir.
ASP programlarınızda yazım yanlışlığı, olmayan değişkene gönderme gibi Script hatası olmaması gerekir. Bu tür hatalar, program Web’e gönderilmeden mutlaka ayıklanmalıdır. Fakat programcı olarak öngöremeyeceğiniz, ve çoğu Web ziyaretçisinden veya ziyaretçinin bilgisayarından kaynaklanan hata durumları olabilir. VBScript, şu standart komutla beklenmedik hata durumlarında programın yoluna devam etmesini sağlayabilir:
<% On Error Resume next %>
Bu komutla VBScript’e, hata halinde bir sonraki satırdan yoluna devam edecektir. Fakat oluşan hata, programın daha sonra vermesi beklenen sonucu vermesini önleyebilir. VBScript, Err (Hata) Nesnesi’nin bir çok özelliğinden özellikle hata sayısı (Number), tanımı (Description) ve kaynak (Source) özellikleri ile size hatanın ne olduğunu ve nereden kaynaklandığını söyleyebilir. Bu özellikleri kullanarak, programlarınızda, en azından geliştirme aşamasında, örneğin,
if Err:Number = xx then
şeklinde bir ifade ile hatanın türüne göre programın kazasız yürümesini sağlayabilirsiniz. Burada xx yerine 108 ayrı hata numarası yapabilirsiniz. Hata numaraları, Microsoft’un VBScript sitesinden edinilebilir.
INPUT etiketi türleri ziyaretçilerimizin önceden belirlenmiş bir çok unsurdan birini veya daha fazlasını seçmelerine veya kendilerinin girdi yapmalarına imkan veren bir etikettir. INPUT türlerinden Radio ve Checkbox (işaretleme kutusu) veritabanından çekilen değerlerle doldurularak ziyaretçiye sunulabilir. Ziyaretçi, seçimini radyo düğmelerinden veya işaret kutularından birini işaretleyerek yapar.
INPUT etiketinin radyo düğmesi türünün genel yazım kuralı şöyledir:
Bu Form'un gönder (Submit) düğmesi ile sağlanan hareket (ACTION), seçilen değeri Form'u işleyecek ASP programına gönderir. Bir Form'daki bir grup oluşturan bütün radyo düğmeleri aynı adı alırlar, ki böylece ASP programına bir değişken için değer gönderilmiş olur.
Diyelim ki ziyaretçimizden beğendiği rengi seçmesini isteyen bir grup radyo düğmesi sunan bir Form yapacağız. Şu kodu radyo.asp adıyla kaydedelim:
' Değişkenleri tanımlayalım
Dim connVeriyolu, rsVeri, SQL
Burada "Radyo" isimli radyo düğmesine verdiğimiz değerleri, ODBC'nin
"uyeler" adıyla tanıdığı veritabanından alıyoruz; bir önceki örnekten
farklı olarak bu kez aynı veritabanındaki farklı tablodan, renkler tablosundan
ve sadece bir alanın, renk alanının değerlerini çekiyoruz. Bu örnek programda
da ziyaretçinin seçtiği değerleri Server'a gönderecek bir Gönder düğmesi yok.
Ama içeriğini veritabanından aldığımız değerlerle doldurduktan sonra, ziyaretçinin
radyo düğmeleriyle yapacağı tercihler, tıpkı klasik HTML'deki gibi kullanılabilir;
Server'a değişken olarak gönderilebilir; veya ziyaretçinin bilgisayarında (client-side)
herhangi bir Script tarafından kullanılabilir.
INPUT etiketinin ziyaretçiye işaretleyerek tercih imkanı veren diğer aracı Checkbox (işaretleme kutusu) türüdür. Tıpkı radyo düğmesinde olduğu gibi veritabanından çekilen değerlerle doldurularak ziyaretçiye sunulabilir. Ziyaretçi, seçimini işaret kutularından birini işaretleyerek yapar.
INPUT etiketinin Checkbox türünün genel yazım kuralı şöyledir:
Bu Form'un gönder (Submit) düğmesi ile sağlanan hareket (ACTION) seçilen değeri Forma gönderecektir. Radyo düğmesi ile Checkbox'ın arasındaki fark, ziyaretçinin aynı ismi taşıyan radyo düğmelerinden birini işaretleyebilirken; istediği kadar Checkbox'a işaret koyabilmesidir. Birden fazla Checkbox işaretlendiği taktirde Server'a "metin1=deger1, deger2.." şeklinde bilgi gönderirler. (ASP programlama açısından, bu değişken Request.Form nesnesinde Checkbox'ın adını taşıyan kolleksiyonun içinde dizi-değişken olarak yazılır.)
Yukarıdaki radyo düğmesi örneğimizin sadece Do döngüsüne ait kısmını değiştirerek, Checkbox'a uyarlayalım, ve isaret.asp adıyla kaydedelim:
Ziyaretçi bu form ile birden fazla kutu işaretleyerek Gönder düğmesine basarsa, Server'a gelecek bilgi örneğin, "Isaret=Kırmızı, Mavi" şeklinde olacaktır.
Vbscript dilinde kullanılacak değişkenleri barındıracak ve bunlar için gerekli
adres alanını ayarlayacak bir tip veri tipi bulunur. Bu değişken tipi variant
olarak adlandırılır. Variant veri tipi değişkene atanan değere göre kullanılan
veri tipini otomatik olarak kendisi belirler. Variantın tipi atancak değere
bağlı olarak değişir ayrıca kullanılan bu değişkenlere atanan veri doğal olarak
verinin tipide program sırasında değişebilir. Aşağıda ki örneğe göz atalım:
1- Byte
1 Baytlık işaretsiz tamsayı tipidir. 0 ile 255 arasında değer alabilir.
2-Integer
2 Baytlık işaretli tamsayı tipidir. -32.768 ile 32.767 arasında değer alabilir.
3-Long
4 Baytlık işaretli tamsayı tipidir. -2.147.483.648 ile 2.147.483.647 arasında
değer alabilir.
4-Long
4 Baytlık ondalık sayı tipidir. +- 3.402923 X 10 38 ile +- 1.401298 X 10-45
arasında değer alabilir.
5-Double
8 Byte lık ondalık sayı tipidir. +- 1.79769313486232 X 10308 ile +-4.94065645841247
X 10-324 arasında değer alabilir.
6-String
Karakter sınırı verilmezse 2 milyar karaktere kadar atama yapılabilen sayısal
olmayan veri tipidir. Bu tip karakter sayısı +10 byte yer kaplar. String bir
veri tipi oluşturmak için değişkene atanacak değer " " işaretleri
içerisinde yer almalıdır.
Adi="Gökhan"
7-Date
8 byte yer kaplayan bu değişkene 1/1/100 ile 31/12/9999 arasındaki tarih ve
0:00:00 ile 23:59:59 arasındaki saat atmaları yapılabilir. Bu tipteki değişkenlere
atama string veri tipinde olduğu gibi veya # # karakterleri arasında yapılabilir.
Dogum_tarihi=#17/07/1979#
8-Boolean
2 byte lık bir veri tipi olmasına rağmen sadece True veya False değerleri alabilir.
Yani daha çok iki durumlu değişkenlerde kullanılır. Bu tipten tanımlanan değişkenlere
direkt True veya False atanabileceği gibi sayısal değerlerde atanabilir.. Atanan
sayı 0 ise False, değilse True kabul edilir.
Evli=True
Evli=1
Asp Sabitler (CONST)
VBScript' de bir kere tanımladığımızda bir daha değişmesini istemediğimiz unusurlar olabilir. Bunlara değişken diyemeyiz. Öyle değil mi? O zaman onlara Sabit Değerler diyelim. Sabit değer, bütün site boyunca yani uygulama boyunca değişmeden kalır. Bu değerleri Const (constant, sabit kelimesinden türetilme) komuyutla yaparız:
Const Siteadi = "ASPnedir?com"
Const Slogan = "En iyi kaynak"
VBScript'in kullandığı tek tür değişkene variant denir. Variant, karakter dizini (String) de olabilir, sayı (number) ' da. Fakat bir Variant'ın içindeki değer, veri olarak nitelendiğinde şu türlerden birine girer:
Boolean: Değişkenin değeri ya True (doğru) ya da False (yanlış) olur; True’nun değeri 1, False’un değeri ise 0’dır.
Byte: 0 ile 255 arasında bir sayısal değer olabilir.
Double: Yüzen noktalı değer denilen veri türüdür. Pozitif sayılar için 4.9E-324 ile 1.8E308 arasında, negatif sayılarda -4.9E-324 ile -1.8E308 arasında bir değer alabilir.
Date/Time: Önceden belirlenmiş biçimlerde tarih ve zaman bilgisi içerir.
Empty: Tanımlanmış ancak henüz değer atanmamış (boş) değişken türüdür.
Error: Programın hata mesajlarını ve hata değerlerini tutar.
Integer: Noktalık bölüm içermeyen tamsayı verilerdir; değeri -32.768 ile +32.767 arasında olabilir.
Long: Noktalık bölüm içermeyen tamsayı verilerdir; değeri -2.147.483.648 ile 2.147.483.648 arasında olabilir.
Null: İçinde veri bulunmamak üzere tanımlanmış değişkenlerdir.
Object: Windows OLE Nesnelerini tutmak üzere tanımlanmış değişkenlerdir.
VBScript'te bir kere verdiğiniz değeri hiç değişmeyen unsurlar vardır. Sabit değer, bütün ASP sayfası boyunca (hatta isterseniz, bütün site, yani Uygulama boyunca) değişmeden kalır. Bu değerleri Const (constant, sabit kelimesinden türetilme) komutuyla belirtiriz:
Const Deger = 123654
Const SirketinAdi = "Freelancer Web Tasarım "
Const Slogan = "WebMastering"
Verilerin ard arda tutulmasını sağlayan değişkenlere diziler diyoruz.Şimdi örnek olarak 5 elemanlı bir dizi oluşturalım.
burada dikkat edeceğiniz husus 5 elemanlı bir dizi için "4" sayısı yazılması.Bunun nedeni dizi indisi dediğimiz değerler 0 dan başlar.Böylelikle 0-1-2-3-4 diye saydığımızda 5 elemanlı bir dizi elde etmiş oluruz.İkinci örnek olarak 10 elemanlı bir dizi tanımlamamız gerektiğinde dizi(9) yeterli olacaktır.
Şimdi 5 elemanlı bir dizi tanımladık fakat bu 5 elemanında tuttuğu herhangi bir değer yok.Bunlara bi değer atayacaksak bunu 2 yöntem ile yapabiliriz.Ya direk olarak dizi indislerini belirtiriz yada diğer yöntem olarak bir seri şeklinde verileri gireriz.
Örnek :
İndis belirterek değer atama
Seri şekilde değer atama
Bazen dizinin yeninden boyutlandırma ihtiyacı duyabilirsiniz. Bunu Redim ile diziyi yeniden boyutlandırabiliriz. Unutulmaması gereken nokta dizinin yeniden boyutlandırılmasında eski datalar dizi içerisinden silinir. Eski verileri kullanmak istersek rendim prereserve komutu kullanılmalıdır.
ReDim dizi(15)
rendim prereserve dizi(15)
Bazı uygulamalarda matris yapısında dizi tanımlamalarına ihtiyaç duyulabilir. Böyle durumlarda çok boyutlu dizi tanımları kullanılabilir. Çok boyutlu dizi tanımı kullanılacak dizinin boyutları verilmek süreti ile gerçekleştirilebilir.
Değer atamasını da yapabiliriz.Burada bilmemiz gereken 1,1 1,2 ilk değerin X ikinci değerin Y koordinatında ilerlediğidir.
Buna göre değer atayacak olursak
Şeklinde bir tanımlama 3 X 3 boyutlarında bir dizi oluşturur bu diziye atama yapılmak istenildiğinde ise:
VBScript integer, real, string, boolean vs.. türü temel veri tipi tanimlamalarindan yoksun bir dildir. Değişkenin hangi türde olduğunu o degişkene yaptıgınız atama ile anlar.
Örnek :
degisken_1 = 15
degisken_2 = "15"
degisken_3 = "Zeytinyagli yiyemem amaan, basma da fistan giyemem aman."
degisken_4 = true
degisken_5 = Sen Turgay , daglarin kartali, bir yanim biçak yarasi bir
degisken_1 ; sayısal tipte degişken olacaktır.
degisken_2 ; “ “ işaretleri kullanıldıgından sayısal degil, alfa-sayısal bir
tipte degişken oldu.
degisken_3 ;. String tipte bir degişken olur
degisken_4 ; boolean tipte bir degişken olur
degisken_5 ; “ “ işareti kullanılmadığından gerçeli bir atama olmaz ve hata
verir.
Bazen program içerisinde atnımlanmış veya içeriğine bir değer atanmış bir tipdeki değeri başka bir tipe değiştirme ihtiyacı duyulabilir. Bir veri itpini bir değerden diğerine çevirmek için kullanılabilecek veri dönüşüm fonksiyonları aşağıda verilmiştir.
Ccur (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Currency veri tipine dönüştürür.
Cdbl (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Double veri tipine dönüştürür.
Cint (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Integer veri tipine dönüştürür.
Clng (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Long veri tipine dönüştürür.
CVar (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Variant veri tipine dönüştürür.
CBool (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Booolean veri tipine dönüştürür.
CByte (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Byte veri tipine dönüştürür.
CDate (ifade) :Parantez içinde verilen ifadeyi Date veri tipine dönüştürür.
CStr(ifade) : Parantez içinde verilen ifadeyi integer alt tipine dönüştürür
Karakter dizilerinin içinde baska bir karakter dizisini veya karakteri sorgulamaya yarayan bir komut olan InStr, bulunup bulunmadigini, bulunursa kaçıncı karakter veya başlama noktasından itibaren kaçıncı karakterde başladıgına dair bilgileri verir.
Örnegin
Burada ekranımızda görünecek olan sayi 22’dir. "VB" yazisi Dizi degişkeninde 22. karakterden başlamaktadır. InStr’nin bir diger kullanimi ise, hangi karakterden sonra başlayacagimizdir.
Bir karakter dizisinin kaç harf veya karakterden olustugunu vermektedir.
Örnegin:
Ekrana 7 olarak yansiyacaktir.
Vereceğiniz bir String'in tüm karakterlerini büyük harfe çevirir.
Yeni String'in değeri: "ASP OGRENIYORUM" olacaktır.
Vereceğiniz bir String'in tüm karakterlerini küçük harfe çevirir.
Yeni String'in değeri: "asp ögreniyorum” olacaktır.
Verdiğiniz String'in (sırasıyla) solunda yani baş tarafında; sağında yani sonunda ve hem başında ve hem de sonundaki boşlukları temizler.
İçinde, vereceğiniz sayı kadar boşluk olan boş bir String oluşturur. Örneğin
Bosluk değişkenin değeri " " (20 boşluk) olacaktır.
İstediğiniz sayıda ve istediğiniz bir karakterle bir String oluşturur.
Sonucumuz "ASP ö" olacaktır.
Right(Degisken, Sayi): Bir yazi dizisindeki karakterlerin, sagdan "Sayi" kadarını gösterir. Kullanımı Left ile aynidır.
Bir String'in içinde başlangıç noktasını ve karakter olarak boyunu verdiğiniz alanda yer alan String'i verir.
Örnegin:
"ög" sonucunu alacagiz bu sorgudan sonra. Burada 4 baslangiç karakterimiz, 2 ise kaç karakter alacagimizi temsil ediyor.
Degişkende belirli karakterleri baskalarıyla degiştirmemize yarıyor Replace komutu.
Örnek vermek gerekirse:
Ekrana yazilacak sonuç "ASP ögreniyorum ben de" olacaktır.
Bize bir sayının tam sayı bölümünü verir.
Örnek:
KesirliSayi değişkeninin değeri 123,234567 olsun.
Tamsayi değişkenin değeri 123 olur.
fonksiyonu, kesirli bir sayıyı yukarı veya aşağı "yuvarlayarak" tam sayı haline getirir. Bu kez ki elimizdeki KesirliSayi değişkeninin değeri 5,6 olsun.
işleminden sonra Tamsayi değişkenin değeri 6 olur.
Kesirli sayı 56,2 ise, Round() fonksiyonu bize 56 değerini verir.
ASP ile istemci bilgisayarlara çerez yollamak çok basit bir iştir.Bu iş için ASP ‘de Response.cookies metodu kullanılır.
cookies yolladık tarayıcıya. Peki bu cookies görmek istediğimiz zaman ASP nin diğer nesnesi REQUEST kullanılır.
' sayfadaki çıktı: Mucit / Kızılcahamam Maden Suyu ve Sodası / Bekar!
Şeklinde olur.
Aşagıdaki uygulamayı cerez_uygulama.asp olarak kaydedin. Örnekte Kullanıcı Forma girdigi veri Cookies olarak saklanır ve bu veri cookies’den tekrar alınarak sayfaya yazılır.
Cookie Gönderme
Cookies(Kurabiye-çerez), genellikle istemcinin işaretlenmesinde kullanılır.
HTTP protokolü ile istemciye sınırlı ölçüde veri yollayıp özel bir dizine bu verileri kaydetme ve daha sonra aynı istemcinin bu verisine bakılarak anlaşılması şeklinde işler.
Cookies’e response ve Request nesnelerinin her ikisi ile de erişilebilir. Ancak Request ile sadece okuma düzeyinde bir erişim sağlanırken response ile de yazma düzeyinde bir erişim sağlanır.
<center>ÖRNEK</center>
<%
'-- Kullanıcıya kurabiyem isminde cookie gönderildi. İçerisine de "Şekerli
Kurabiye" string'i atandı.
response.Cookies(“kurabiyem”) = “Şekerli Kurabiye”
%>
Cookie bilgilerinin alınması
response.cookie("xxx")="aaa" şeklinde kullanıcı bilgisayarına
yollanan cookie
Request.cookie("xxx") şeklinde çağırılıp bir değişkene atanarak kullanılabilir.
-Genel olarak tüm cookiler bir klasör altında saklanır "windows/cookies" gibi...
Cookielerin Haskey denilen özelikleri belirtilerek başka sitelerin aynı çereze erişmesi,çerezin saklanacağı pathin belirtilmesi gibi işlemlerde yapılabilir.
Expires (zaman aşamı süresi): Bir cookie’nin artık geçersiz olduğu tarihi gösterir.:
<% Response.Cookies(“benim_cerez”).Expires=#31/12/2010# %>
Bu Cookie, 7 Ağustos 2010 tarihinden sonra kullanılmaz olacak demektir.
Not : Eger Expires geçerlilik tarihini geçmiş bir gün verilirse cookies o an silinir.
ÖRNEK
Coookie'leri silmek için, geçerlilik tarihini geçmiş bir gün vermek yeterlidir..
Aşağıdaki kodda silinen cookie örneği verilmiştir.
ÖRNEK
<%
response.cookies(“kurabiyem”).Expires = #31/12/2000
%>
ASP teknolojisi, Internet'in kendisine göre nisbeten eski HTTP protokolü ile işbirliği yapmak zorundadır ve bazen ASP sayfalarımızda oluşan hatalar, bizden (yazdığımız VBScript veya diğer Script kodlarından) değil, bu iki teknolojinin Server'daki uyumsuzluğundan kaynaklanıyor olabilir.
ASP teknolojisi üç adımda çalışır:
1. Ziyaretçi bir ASP sayfası talep eder
2. Server talep edilen belgenin bir ASP programı olduğunu belirler ve bunu ziyaretçiye
göndermeden önce ASP.DLL aracılığıyla çalıştırır.
3. Ortaya çıkacak olan HTML belgesi ziyaretçiye gönderilir.
Bu bakımdan ASP hatasını ararken sorulacak birinci soru hatanın nerede olduğu olmalıdır. Hata istemci tarafında ise ASP sayfamız muhtemelen ziyaretçinin Browser'ı ile uyumlu olmayan HTML kodu üretiyor olabilir. Ayrıca hatanın hangi aşamada olduğunu yakalamamız gerekir.
Sık alacağımız bir ASP hatası, Server'ın vereceği "VBS Script Error:" şeklinde başlayan mesajlar olacaktır. Bu, gerçekten de sayfamızdaki VBScript kodlarında hata olduğunu gösterir. Yapılacak tek şey, iyi bir programcı gibi, biraz açık havada gezdikten sonra kodu baştan sonra yeniden gözden geçirmek veya en iyisi başka bir programcının yardımını istemektir. Bir süre sonra insan kendi yazdığı kodlardaki hataları göremez hale gelir!
Nesne oluşturma hataları ise "Failed to create ..." diye başlar ve hemen hemen daima ASP sayfanızdaki Server.CreateObject.. diye başlayan deyimin icra edilemediğini gösterir. Bu sizin yanlış nesneye yanlış metod kullandırmaya kalkmanızdan olabileceği gibi, Web Server'ın size bazı bileşen dosyalarına (.dll ve .exe) erişim hakkı vermiyor olmasından kaynaklanabilir. Ücretsiz ASP desteği veren sitelerde çoğu zaman bu tür komutlar içeren Script'lere izin verilmez